གཡུང་དྲུང་བོན་གྱི་རིག་གནས་ཁྲོད་གནས་པའི་འཆམ་མཐུན་བསམ་བློའི་སྐོར་གླེང་བ།

     ང་ཚོས་འཆམ་མཐུན་ཞེས་མིང་ཚིག་འདི་གླེང་མ་ཐག་མི་མང་པོ་ཞིག་གིས་ད་ལྟའི་དོན་དག་གསར་བ་ཞིག་གམ་སྲིད་གཞུང་གིས་སྤེལ་བའི་དོན་ཞིག་རེད་སྙམ་བཞིན་ཡོད་མོད། ཐ་སྙད་གསར་ཡང་དེའི་མཚོན་དོན་ནི་འཛམ་གླིང་གི་མི་རིགས་སོ་སོའི་ཁྲོད་ན་ཚད་མི་འདྲ་བར་གནའ་ནས་ཡོད་པ་ཞིག་ཡིན་ཏེ། འཆམ་མཐུན་གྱི་སྤྱི་ཚོགས་ནི་མིའི་རིགས་ཐུན་མོང་གིས་སྨོན་ཞིང་བརྩོན་པའི་རིན་ཐང་དམིགས་འབེན་ཞིག་ཡིན་པས་སོ། ། རང་རེ་བོད་ལ་མཚོན་ནའང་ལོ་སྟོང་ཕྲག་འགའི་ལོ་རྒྱུས་ཡོད་པའི་གནའ་བོའི་རིག་གནས་ཁྲོད་དུ་རྒྱ་ཆེར་གནས་ཡོད་པ་རེད། འོ་ན་འཆམ་མཐུན་གྱི་བསམ་བློ་དེ་ཇི་ལྟ་བུ་ཞིག་ལ་ངོས་འཛིན་པ་དང་དེ་བོད་ལ་སུས་བཏོན་པ་དང་ཚུལ་ཇི་ལྟར་གནས་ཡོད་ཅེ་ན།
གཅིག འཆམ་མཐུན་གྱི་གོ་དོན།
    འཆམ་མཐུན་ཟེར་བ་ནི་བྱ་དངོས་ཕན་ཚུན་བར་འགལ་རྐྱེན་མེད་པར་ནང་མཐུན་ཡོང་བ་སྟེ། གཞི་གྲུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་གཉིས་ཆ་རྐྱེན་ངེས་ཅན་འོག་འདྲ་མཉམ་ཡོང་བའི་རྣམ་པ་ལ་ཟེར། དེས་མཚོན་དོན་ནི་རང་བྱུང་ཁམས་ཀྱི་ནང་ཁུལ་དང་། ཡང་ན་མི་དང་མི། མི་དང་སྤྱི་ཚོགས། མི་དང་རང་བྱུང་ཁམས་བཅས་བར་གྱི་འབྱུང་བ་ཐམས་ཅད་དོ་མཉམ་ཞིང་བརྟན་ཆགས་ཡིན་པ། གོ་རིམ་ལྡན་ཞིང་ཕན་ཚུན་བར་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བ། མཉམ་དུ་འཕེལ་རྒྱས་འབྱུང་བ་ལ་ཟེར། འོ་ན་རྒྱལ་ཁབ་ཕྱི་ནང་གི་མཁས་པ་དག་གིས་ཇི་ལྟར་འདོད་ཅེ་ན། མཚན་ཉིད་རིག་པའི་སྟེང་ནས་བལྟས་ན། གནའ་བོའི་ཞི་ལའི་གྲངས་རིག་པ་བ་དང་མཚན་ཉིད་རིག་པ་བ་པུ་ཏ་ཀི་ལ་སུའི（毕达哥拉斯）ལྟ་ཚུལ་ལྟར་ན་བར་སྣང་ཁམས་ཡོངས་རྫོགས་འཆམ་མཐུན་དུ་འདོད་དེ། ཁོང་གིས་འཇིག་རྟེན་ཁམས་ཀྱི་འབྱུང་རྩ་ནི་གྲངས་ཡིན་ཞིང་། གྲངས་ལས་ཚེག་བྱུང་བ་དང་། དེ་ལས་ངོས་བྱུང་བ། ངོས་ལས་གཟུགས་བྱུང་བ། གཟུགས་ལས་ས་ཆུ་མེ་རླུང་འབྱུང་བ་བཞི་བྱུང་ཞིང་། འབྱུང་བ་བཞི་ཕན་ཚུན་འགྱུར་བ་ལས་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་འདི་བྱུང་བར་འདོད་དོ། དེས་ན་གྲངས་དང་གྲངས་བར་དུ་འབྲེལ་བ་དང་བསྡུར་ཚད་ཅིག་ཡོད་པ་དང་། དངོས་པོའི་འཆམ་མཐུན་ཡང་འབྲེལ་བ་དང་བསྡུར་ཚད་དེ་ལས་བྱུང་བའི་རྒྱུ་མཚན་གྱིས་འཇིག་རྟེན་ཁམས་ཐམས་ཅད་ཀྱང་འཆམ་མཐུན་ཡིན་པར་འདོད་དོ། །ཡང་མཚན་ཉིད་སྨྲ་བ་ཧོ་ལ་ཁུ་ལེ་ཐེས （赫拉克利特）འཆམ་མཐུན་ཁྱད་པར་དང་འགལ་ཟླ་ལས་བྱུང་བར་འདོད་ཅིང་། འཇིག་རྟེན་ན་མཐའ་གཅིག་ཏུ་འཆམ་མཐུན་ཡིན་པ་ཞིག་གཏན་ནས་མེད་པས་དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་འཆམ་མཐུན་ཡིན་ལ་འཆམ་མཐུན་མིན་པའང་ཡིན། དེས་ན་ཁོང་གིས་འཆམ་མཐུན་གྱི་འབྱུང་རྩ་ནི་དངོས་པོའི་འགལ་ཟླ་དང་ཁྱད་པར་དེ་ཡིན་པར་འདོད་དོ། ། རིག་གནས་བསྐྱར་དར་གྱི་རྗེས་སུ་བསམ་བློ་སྨྲ་བ་ཀུན་གྱིས་འཆམ་མཐུན་ཞེས་པ་དེ་ནི་མཚན་ཉིད་རིག་པས་གཞལ་བྱ་ཞིག་ཡིན་པར་འདོད། ཉེ་རབས་འཇར་མན་གྱི་མཚན་ཉིད་རིག་པ་བ་G.Wལེ་པུ་ཉི་ཙིས（莱布尼兹）འཇིག་རྟེན་ཁམས་ནི “རྐྱང་རྡུལ”རེ་རེས་རང་གཤིས་ལྟར་འཕེལ་འགྱུར་བྱེད་བཞིན་པ་མ་ཟད། “རྐྱང་རྡུལ”གཞན་གྱི་འཕེལ་འགྱུར་ལའང་རང་ཤུགས་སུ་སྙོམ་སྒྲིག་བྱས་ཏེ་འཆམ་མཐུན་གྱི་གོ་རིམ་གྲུབ་པར་འདོད། ཧེ་གུར་གྱིས་དེ་ལ་དགག་པ་བརྒྱབ་ནས་ཁྱད་པར་དང་འགལ་ཟླ་རང་སྟེང་ན་གཅིག་ཏུ་འདུས་པ་སྟེ། “ངོ་བོ་གཅིག་གི་གཅིག་གྱུར”རམ“བྱེ་བྲག་གི་གཅིག་མཐུན”དེ་ནི་ད་གཟོད་འཆམ་མཐུན་འབྱུང་བའི་རྒྱུ་རྐྱེན་ཡིན་ལ། གསལ་བོར་བཤད་ན་འཆམ་མཐུན་ནི་བྱ་དངོས་མི་འདྲ་བས་རྣམ་པ་ངེས་ཅན་ཞིག་བརྒྱུད་ནས་གྲུབ་པར་འདོད་དོ། ། དེ་བཞིན་དུ་རྒྱའི་ལོ་ཙི་སོགས་ཀྱིས་མཚོན་པའི་རོའུ་ལུགས་དང་ཏོ་ལུགས་ཀྱི་གཞུང་དུའང“和”ཞེས་པའི་ཡི་གེ་དེ་སྣོད་བཅུད་སེམས་ཅན་དང་གནམ་ས་བར་སྣང་ཀུན་ཏུ་སྤྱད་དེ་“ལུགས་དང་མཐུན་པ”དེ་ནི་སྟོད་སྨད་བར་གསུམ་དང་གཡས་གཡོན་ཕྱོགས་བཞི་ཀུན་ལ་མ་ཁྱབ་པ་མེད་པར་གནས་ཤིང་ཀུན་གྱིས་དེ་བརྩོན་དགོས་པར་གསུངས་ཡོད་པ་དང་། ཁུང་ཙིས་ཀྱང་«论语»ཞེས་པའི་དཔེ་ཆའི་ནང་དུ“མཐུན་ལ་མི་འདྲ”（和而不同）ཞེས་པ་དང་། ཀྲོང་ཙིའི་“འཇིག་རྟེན་འཆམ་མཐུན”（太和万物）ལ་སོགས་དཔེ་མཚོན་གྱི་ཚིག་དེ་དག་གིས་འཆམ་མཐུན་གྱི་ལྟ་བ་མཚོན་ཡོད།
     མདོར་ན། འཆམ་མཐུན་ཟེར་བ་ནི་རང་བྱུང་དང་མིའི་རིགས་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་འགྱུར་ལྡོག དེའི་འཕེལ་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་ཉིད་བཅས་ཀྱི་ངེས་རྟོགས་ལ་གོ་ཞིང་། མི་རྣམས་ཀྱིས་སྙེག་པའི་བྱ་དངོས་བཟང་བོ་དང་དོན་དག་གང་ཞིག་ཐག་གཅོད་ཀྱི་རིན་ཐང་ལྟ་ཚུལ་དང་བྱེད་ཐབས་དེ་ད་ལྟ་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་ཁོངས་སུ་དྲངས་པས་འཆམ་མཐུན་སྤྱི་ཚོགས་ཞེས་ང་ཚོ་མིའི་རིགས་ཀྱིས་སྨོན་པ་དང་བརྩོན་པའི་ཕུགས་བསམ་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ཡོད།
གཉིས། གཡུང་དྲུང་བོན་གྱི་རིག་གནས་ཁྲོད་ཀྱི་འཆམ་མཐུན་བསམ་བློ།
   དེ་ཡང་བོད་རྒྱལ་སྲོང་བཙན་སྒམ་པོས་སངས་རྒྱས་ཤཱཀྱ་ཐུབ་པའི་བསྟན་པ་ཐོག་མར་བོད་དུ་དྲངས་པ་དང་། ཁྲི་སྲོང་གིས་རྒྱ་ཆེར་སྤེལ་བ་ནས་བཟུང་། རྒྱ་གར་གྱི་ཆོས་ལུགས་འདི་བཙན་པོའི་སྲིད་དབང་ལ་བརྟེན་ནས་ཁ་བའི་ལྗོངས་སུ་ས་ཁྱབ་རྡོ་ཁྱབ་ཏུ་དར་ཞིང་། ད་ལྟ་རང་རེ་བོད་ཁམས་ནས་ཆོས་དར་བ་ཙམ་ཞིག་ཁོང་སངས་རྒྱས་འཁྲུངས་ཡུལ་རྒྱ་གར་དང་འཛམ་པོ་གླིང་ནས་ཀྱང་མེད་པ་ལྟར་སྣང་ལ། ཡིན་ནའང་དམ་པའི་ཆོས་དེ་རིན་པོ་ཆེ་གསེར་ལྟ་བུ་ཞིག་རྩ་ཆེ་ཡང་། རིག་གནས་ཀྱི་ཁོངས་ནས་བཤད་ན་དེ་ནི་གནའ་བོའི་རྒྱ་གར་གྱི་ཤེས་རིག་ཅིག་ཡིན་པ་ལས་རང་རེ་ཁ་བ་ཅན་ནི་གཞན་ནོར་ལོངས་སུ་སྤྱོད་པ་ཙམ་ལས་མ་འདས་སོ། ། དམ་ཆོས་དེ་རྒྱ་ནག་གི་ཡུལ་ལའང་བོད་ལས་དར་སྔ་ཞིང་གནམ་གྱིས་ས་བཀབ་པ་ལྟ་བུ་ཞིག་དར་ནའང་ཁོང་ཚོས་རང་མི་རིགས་ཀྱི་ཤེས་རིག་དང་རིག་གནས་སོགས་གཞན་ལ་ངོམ་སྐབས་རང་རིགས་ཀྱིས་དངོས་སུ་གསར་དུ་བཏོད་པའི་ཏོ་ལུགས་དང་རོའུ་ལུགས་དེ་ཟབ་ཟབ་ཏུ་གླེང་གི་ཡོད། དེས་ན་ང་ཚོ་བོད་ལའང་རང་གི་ཤེས་རིག་མཚོན་པའི་རིག་གནས་མེད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། གཙོ་བོ་གཞན་ལ་རྩི་ཆེ་དྲགས་ནས་རང་ནོར་རང་གིས་དམའ་ཕབ་པ་ཙམ་ཡིན། དོན་ངོ་མར་ས་སྐྱེས་རྡོ་སྐྱེས་ཀྱི་ཆོས་ལུགས་ཏེ་གཡུང་དྲུང་བོན་འདི་དང་འདིས་མཚོན་པའི་རིག་གནས་ནི་རང་མི་རིགས་ཀྱི་བློ་གྲོས་ངོ་མ་ཡིན་ལ། འཛམ་གླིང་གི་མི་རིགས་གཞན་ལའང་ངོམ་རིན་དང་གླེང་རིན་ཡོད་པ་ཞིག་ཡིན། དཔེར་ན་སྐབས་སུ་བབས་པའི་གླེང་གཞི་སྟེ་འཆམ་མཐུན་གྱི་བསམ་བློ་འདི་ཡང་ཐོག་མར་བོན་གྱི་སྟོན་པ་གཤེན་རབ་ནས་གཏིང་ཟབ་པའི་གཞུང་ལུགས་ཀྱི་སྟེང་ནས་བཏོན་ཡོད་དེ། ང་ཚོས་གནའ་བོའི་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་རྣམས་ལ་བལྟས་ན། སྟོན་པ་གཤེན་རབ་མ་བྱོན་པའི་སྔོན་དེར། ཞང་ཞུང་གཞིར་བྱས་པའི་གངས་རིའི་ར་བས་བསྐོར་བའི་ཡུལ་འདིར་ལོག་པའི་ལྟ་བ་དང་རྨུན་པོའི་སྤྱོད་པ་གང་འདྲ་ཞིག་དར་བའི་མཇུག་འབྲས་ལས་མི་རྣམས་ཀླ་ཀློ་དང་སྡིག་པ་ལ་གོམས་ཤིང་། འཁྲུག་པ་དང་མི་བདེ་བ་སྣ་ཚོགས་བྱུང་སྟེ་སྐྱེ་འགྲོ་ཀུན་གྱི་