ཁྱུང་མོ་དགོན་པའི་མཚན་དོན་དང་དེའི་ཁྱད་པར་འགའ་ཞིག་ལ་ཞིབ་མོར་དཔྱད་པ།

   དེ་ཡང་མདོ་སྨད་བྱང་རྒྱུད་ཀྱི་བསྟན་པའི་རྩ་ལག་ཆེན་མོ་ཁྱུང་མོ་གཡུང་དྲུང་ཕུན་ཚོགས་གླིང་༡ཞེས་པའི་དགོན་པ་འདིའི་མིང་ལ་ཐོག་མར་ཁྱུང་མོ་དགོན་ཞེས་འབྲི་འབོད་བགྱི་བཞིན་ཡོད་པ་ལྟར། ཁྱུང་མོ་ཞེས་པའི་ཐ་སྙད་འདི་རིགས་རུས་ཀྱི་མིང་ལས་དྲས་ཏེ་ཡུལ་ལ་བཏགས་པའམ། ཡང་ན་ཡུལ་གྱི་མིང་ལས་དྲས་ཏེ་རིགས་རུས་ལ་བཏགས་པ་གང་ཡིན་གསལ་ཐག་ཆོད་པའི་ཡིག་ཆ་ཞིག་དེ་སྔ་ཁོ་བོའི་ལག་ཏུ་མ་རྙེད་སྟབས། འདིར་ཡང་ཁ་གསལ་གྱི་བདེན་བློ་རྙེད་ཐུབ་པའི་གཏན་ཚིགས་ཡང་དག་པ་ཞིག་འགོད་རྒྱུ་དེ་བདག་ལྟ་བུའི་རིག་གནས་ཀྱི་ཆུ་ཚད་ཉུང་ཞིང་ལོ་རྒྱུས་ལ་ཉམས་མྱོང་དང་རྒྱུས་མངའ་མེད་པ་ཞིག་གིས་ཧ་ཅང་ཁག་པོ་འདུག་མོད། ཡིན་ནའང་འདིར་དཔྱད་གཞིའི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་ཡིག་ཆ་འགའ་ལས་རིགས་འགྲེ་ཏེ། དཔེ་མཚུངས་ཙམ་དུ་རིག་པས་དཔྱད་པ་ཅུང་ཞིབ་མོ་ཞིག་བྱུང་ན་བསམ།

དང་པོ། ཁྱུང་མོ་ཞེས་པའི་མཚན་ཟུར་གྱི་ཁྱུང་གི་གོ་དོན་ལ་དཔྱད་པ། 
      སྤྱིར་ཁྱུང་ཞེས་པ་འདབ་ཆགས་ཁྱུང་དང་རུས་ཁྱུང་གཉིས་སུ་གོ་རྒྱུ་ཡོད་སྟེ། མཁས་དབང་ནམ་མཁའི་ནོར་བུའི་《ཞང་བོད་གནའ་རབས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ནོར་བུའི་མེ་ལོང་》ལས། ཞང་ཞུང་གི་མི་རྒྱུད་དེ་དག་གཙོ་ཆེར་ཁྱུང་གི་རུས་ཆེན་ལས་གྱེས་པ་ཡིན་སྟབས། ཡུལ་ལའང་ཁྱུང་སྟེ། ཞང་ཞུང་གི་སྐད་དུ་ཞུང་ཞེས་པའི་ཐ་སྙད་འདི་བྱུང་ཡོད་པ་ནི་གོར་མ་ཆག༢ ཅེས་དང༌། དེ་བཞིན་འཇར་མེ་ནིར་བཞུགས་པའི་ཞང་ཞུང་གི་སྐོར་ལ་དམིགས་བསལ་གྱི་ཞིབ་འཇུག་པ་ཆེན་མོ་བྲག་དཀར་དགེ་བཤེས་རྣམ་རྒྱལ་ཉི་མས་ཉེ་བའི་ལོ་ཤས་སྔོན་དུ་བཏོན་པའི་《ཞང་བོད་དབྱིན་གསུམ་གྱི་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་》སྟེ་《Zhangzhung-Tibetan-English Contextual Dictionary》ཞེས་པ་ལས། འདིར་ཞུང་གི་སྐད་དོད་དུ་གྱུར་པའི་ཁྱུང་གི་འཇུག་གཞིར་འདབ་ཆགས་ཁྱུང་དང་རུས་རྒྱུད་ཁྱུང་གཉིས་ཀར་བདོག་པར་སྣང་སྟེ། ཞང་སྐད་དུ་ཞུང་ཁྱུང་དང༌། ཏིང་ཞུང་ཁྱུང་སྔོན་དང༌། ཞུང་ཞག་ཁྱུང་ནག་ལ་གོ་བར་འདུག ཨི་ཏ་ལིའི་མཁས་པ་Giuseppe Tucciམཆོག་ནས་སྟོད་ཞང་ཞུང་ཁྱུང་ལུང་ལ་la valle del Garudaཞེས་འདབ་ཆགས་ཁྱུང་རང་དུ་སྒྲ་བསྒྱུར་མཛད་འདུགTucci 1937: 131, footnote no. 1 དེ་རྗེས་འཇར་མན་གྱི་མཁས་པ་Helmut Hoffmannམཆོག་ནས་ཀྱང་མུ་མཐུད་ཞང་ཞུང་སྟོད་ཀྱི་མཁར་ཆེན་ལྔའི་ནང་ནས་དབུས་ཁྱུང་ལུང་དངུལ་མཁར་ལ་The Silver Castle of the Garuda Valleyཞེས་དེ་བཞིན་སྒྲ་བསྒྱུར་བྱས་ཡོད་པར་སྣང༌།Hoffmann 1967: 377,10 ཡིན་ཡང་འདིར་ཞུང་ཞེས་པའི་ཚིག་གཅིག་ལ་གོ་དོན་མི་འདྲ་བ་གཉིས་ཡོད་ནའང༌། གཙོ་ཆེར་རུས་རྒྱུད་དང་འབྲེལ་ནས་བཤད་དགོས་པ་གལ་ཆེར་མཐོང་སྟེ།༣ ཞེས་གསུངས་པ་བཞིན། ཁྱུང་གི་གོ་དོན་གཙོ་བོ་རུས་རྒྱུད་ལ་གོ་དགོས་པའི་རང་གཞན་གཉིས་ཀའི་ལུང་གི་དགོངས་དོན་གཅིག་མཐུན་ཡིན་ཚུལ་གྱི་སྒྲུབ་བྱེད་ཀྱང་མང་དུ་བཀོད་༤དེ་ཁྱུང་ཞེས་པ་རུས་རྒྱུད་དང་འབྲེལ་ན་ཧ་ཅང་གི་དགེ་མཚན་ལྡན་པར་གསུངས་པ་ངེས་དོན་དང་ལྡན་པར་སྙམ།
རྒྱུན་ལྡན་གྱི་བཤད་ཚུལ་ཞིག་ལ་ཡང་མཁས་པ་དག་གིས་བོད་རང་གི་ཕ་ནོར་རིག་གཞུང་དག་གི་འབྱུང་ཁུངས་ཞང་ཞུང་གི་ལོ་རྒྱུས་འཆད་སྐབས་ཞང་ཞུང་ཞེས་པ་ནི་ཞང་སྐད་སྟེ། བོད་སྐད་ཀྱི་གོ་དོན་ལ་ཞང་ཞེས་པ་ཡུལ་དང༌། ཞུང་ཞེས་པ་བྱ་རྒྱལ་ཁྱུང་གི་དོན་ཡིན། བོད་སྐད་རང་དུ་གཏན་འབེབས་བྱས་ན་བྱ་རྒྱལ་ཁྱུང་ཡུལ་ལམ་བྱ་རྒྱལ་ཁྱུང་གི་ལུང་པ་ཞེས་འགྲེལ་བཤད་གནང་བཞིན་ཡོད་མོད། འོན་ཀྱང༌། བྲག་དཀར་པས་ཞུང་ཞེས་པ་འདབ་ཆགས་ཁྱུང་གཅིག་པུ་ལ་འགྲེལ་ན་མི་འཐད་པར་རུས་རྒྱུད་དང་འགྲེལ་ནས་བཤད་ན་དགོས་པ་གལ་ཆེན་མཐོང་ཚུལ་གསུངས་པ་དེ་ཧ་ཅང་གི་འདྲ་ཆགས་པོ་འདུག་སྙམ།
       སྤྱིར་དམ་པ་ཁྱུང་གི་གདུང་རབས་འཆད་སྐབས་སུ་ཡང་སྔོན་འཛམ་གླིང་གི་ལྷ་ཁྲི་ཤེལ་དཀར་པོའི་ཐུགས་ལས་གསས་ཆེན་རིགས་ལྔ་མཁའ་འགྱིང་དང་དྲུག་གི་སྤྲུལ་པ་རྟག་གཟིགས་འོལ་མོའི་གླིང་དུ་གདུང་རྒྱུད་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་སྡེ་དྲུག་༥བྱོན། དེའི་ནང་ནས་མཁའ་འགྱིང་གཉན་ལས་གཉན་ཆེ་ཁྱུང་རུམ་རྒྱལ་བ་དང༌། དེའི་སྲས་གཉན་རྗེ་འོད་གསལ་འོད་ལྡན་སོགས་རིམ་བཞིན་བྱོན་ཏེ་ཚེ་ལོ་བརྒྱ་པའི་ཚེ་དམིགས་སུ་ཀུན་བཟང་རིག་སྣང་རྒྱལ་པོས་རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་མཐུ་དང་རྩལ་ལ་བརྟེན་ནས་འགྲོ་བ་སེམས་ཅན་གྱི་དོན་དུ་ཁྱུང་གསུམ་ལ་སྤྲུལ་ཏེ་ཞང་ཞུང་ཁ་ཡུག་གི་ཡུལ་དུ་བབས་ནས་ཁྱུང་སྒོང་དཀར་ནག་སེར་ཁྲ་བཞི་བརྡོལ་བའི་སྦུབས་སུ་ཁྱེའུ་མཚན་དང་ལྡན་པ་གཅེན་གཅུང་བཞི་བྱུང་བའི་མཚན་ལ། ཆེ་བ་ཁྱུང་དཀར་ཐོག་ལ་འབར། འབྲིང་བ་ཁྱུང་སེར་ལྷ་ཁྱུང་དང༌། ཁྱུང་འཕགས་ཁྲ་བོ། ཆུང་བ་མུ་ཁྱུང་རྒྱན་བཅས་ཀྱིས་ཞང་ཞུང་ལ་མངའ་དབང་མཛད་དེ་གདུང་རྒྱུད་ཀྱི་བསྟན་པ་རྒྱ་ཆེར་སྤེལ། དེ་ལས་ཆེ་བ་ཁྱུང་དཀར་ཐོག་ལ་འབར་གྱི་རྒྱུད་པ་ཞང་ཞུང་ནས་སུམ་པ་གླང་གི་གྱིམ་ཤོད་སྟོད་སྨད་དུ་གྲོལ་ཏེ་བར་དུ་ཁྱུང་པོ་དཀར་ནག་སེར་གསུམ་གྱི་མི་རྒྱུད་འདི་གྲོལ་ཚུལ་བཤད་༦པ་བཞིན། ཞུང་ཞེས་པ་འདི་སྐབས་སུ་རུས་རྒྱུད་ཁྱུང་ལ་གོ་དགོས་པ་གལ་ཆེན་ཞིག་ཏུ་མཐོང་བས། བོད་སྐད་དུའང་ཆེས་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་རུས་རྒྱུད་ཁྱུང་ཞེས་པ་ཞང་ཞུང་གི་རུས་རྒྱུད་ཅིག་ཡིན་པར་ཤེས་ཐུབ་པར་སེམས།
      ད་དུང་ལྷ་ཡི་མཚན་དང་འབྲེལ་བའི་ཁྱུང་ཞེས་པ་དང༌། མི་ཡི་མིང་དང་འབྲེལ་བའི་ཁྱུང་ཞེས་པ་སོགས་མང་དུ་ཡོད་མོད་ཀྱང༌། འདི་དག་ཚང་མ་རུས་རྒྱུད་དང་འབྲེལ་བའི་ངེས་པ་མེད་སྟེ། དཔེར་ན། ཡེ་གཤེན་ཁྱུང་གི་རུ་མཚོན་ཅན་ཞེས་པ་དང༌། ལྷ་དིང་ཁྱུང་དཀར་པོ། གཉན་ཆེན་ཁྱུང་རུམ་རྒྱལ་བ། རྒྱལ་པོ་བྱ་རུ་ཁྱུང་རུ་ཅན་དབུ་ལ་བྱ་རུ་ཁྱུང་རུ་བཙུགས་ཞེས་པ་ལྟ་བུའང་ཡོད། 
        རུས་རྒྱུད་དང་འབྲེལ་ནས་ཡོད་པ་ཁྱུང་དཀར་ཐོག་ལ་འབར་དང༌། ཁྱུང་སེར་ལྷ་ཁྱུང༌། ཁྱུང་འཕགས་ཁྲ་བོ། ཁྱུང་ནག་མུ་ཁྱུང་རྒྱན།༧ ཁྱུང་པོ་སྟག་སྒྲ་དོན་གཙུགཁྱུང་རྒྱལ་སྟག་ལས་སྐྱེས་པ།༨ ཁྱུང་པོ་ར་སངས་ཁྲི་ནེ་ཁོད། ཁྱུང་པོ་ར་སངས་ཁོད་རམ། ཁྱུང་པོ་གྱེར་ཆེན་ཟླ་མེད། ཞང་རྒྱལ་གྱི་བློན་པོ་ཁྱུང་པོ་ར་སངས་ཀླུ་རྒྱལ། ཁྱུང་དབུས་རིན་ཆེན།༩ སྲོང་བཙན་གྱི་བློན་པོ་ཁྱུང་པོ་སྤུངས་སད་ཟུ་ཙེ། ཁྱུང་བྱིད་མུ་ཐུར།༡༠ ཁྱུང་སྒོམ་ནག་འབལ། ཁྱུང་འཕགས་སེ་བོ། ཁྱུང་པོ་རས་པ། ཁྱུང་སྒོམ་ཇོ་གཡུང༌། ཁྱུང་སྟོན་གཡང་ཁུད།༡༡ ཁྱུང་པོ་རྣལ་འབྱོར་པ་༡༢དང་བཅས་པ་ནི་རུས་རྒྱུད་ཁྱུང་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད་པ་ཡིན་པས་མཚན་ཟུར་ལ་ཡང་ཁྱུང་ཞེས་སྦྱར་བ་ཡིན་པར་གནའ་དེང་གི་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཆ་དག་ལ་གཟིགས་ན་རྟོགས་ནུས་སོ།།
        དེས་ན་འདིར་གླེང་བྱའི་གཙོ་བོ་ཡང་གོང་གི་རྒྱུ་མཚན་དེ་དག་ལ་བརྟེན་ནས་ཁྱུང་མོ་དགོན་ཞེས་པའི་མཚན་ཟུར་གྱི་ཁྱུང་ཞེས་པ་ཡང་ཁྱུང་གི་རུས་རྒྱུད་དང་