ཞང་ཞུང་དང་འབྲེལ་བའི་ཁུ་ནུའི་སྐད་རིག

ཞང་ཞུང་དང་འབྲེལ་བའི་ཁུ་ནུའི་སྐད་རིག
ཆོས་འཁོར་ཚང་ཉི་མ་འོད་ཟེར།

དེ་ལ་འདིར་ཐོག་མར་ཞང་ཞུང་དང་ཁུ་ནུའི་བར་གྱི་འབྲེལ་བ་ལ་དཔྱད་ཞིབ་བྱ་དགོས་པའི་རྒྱུད་རིམ་གླེང་ན་འདི་ལྟར་ཏེ། བོད་ཀྱི་རྒྱལ་རབས་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་གླེང་ཕྱོགས་དེ་བོན་བན་གྲུབ་མཐའི་རྐྱེན་པས་ཁ་ཕྱོགས་མི་འདྲ་བ་གཉིས་སུ་གྱེས་ཡོད། དེ་གཉིས་ལས་བན་དེའི་ཆོས་འབྱུང་དང་འབྲེལ་བའི་རྒྱལ་རབས་ཕལ་མོ་ཆེར་སྲོང་བཙན་སྔོན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་རྣམས་བོན་སྒྲུང་ལྡེའུ་ཞེས་པའི་ཚིག་འབྲུ་གསུམ་གྱིས་གོ་ཆོད་པར་བྱས་ཤིང༌། བོན་པོའི་བསྟན་འབྱུང་དང་འབྲེལ་བའི་རྒྱལ་རབས་རྣམས་སུ་མངའ་རིས་སྐོར་གསུམ་གྱིས་གཙོས་པའི་དེ་འབྲེལ་གྱི་ཡུལ་གྲུ་རྣམས་ཁྲི་སྲོང་གི་སྔ་རོལ་དུ་བོད་ཁོངས་སུ་མི་གཏོགས་པར་སྐད་རིག་སོགས་ལོགས་སུ་ཡོད་པའི་རྒྱལ་ཁབ་རང་རྐྱ་བ་ཞིག་ཡིན་པར་གླེང་ཡོད།
དེས་ན་བོན་གཞུང་རྣམས་སུ་ཞང་ཞུང་དང༌། ཞང་ཞུང་གི་རྒྱལ་རབས། ཞང་ཞུང་གི་བོན། ཞང་ཞུང་གི་རིག་གཞུང༌། ཞང་ཞུང་གི་སྐད་ཡིག་སོགས་ཡང་ནས་ཡང་དུ་མངོན་གྱི་ཡོད། འོན་ཀྱང༌། སྐད་རིག་དེ་ཉིད་ད་ལྟའི་བོད་ཡུལ་གྱི་སྤྱི་ཚོགས་འཚོ་བའི་ནང་བཀོལ་སྤྱོད་བྱེད་པ་ནི་ཆེས་དཀོན་པར་གྱུར་སྟབས། འགའ་ཞིག་གིས་སྐད་ཡིག་དེ་དག་ནི་དུས་རབས་ཉི་ཤུ་པའི་ནང་བྱེས་འབྱོར་བོན་པོ་རྣམས་ཀྱིས་གསར་བཏོད་མཛད་པ་ཞིག་ལ་ངོས་འཛིན་བྱས་ཡོད། ཆེས་སྟབས་ལེགས་པ་ཞིག་ལ་ཏུན་ཧོང་ནས་ཐོན་པའི་ཡིག་རྙིང་ཤོག་དྲིལ་ནང་དེ་འབྲེལ་གྱི་ཡིག་ཆ་དང༌། ཞང་ཞུང་གི་སྐད་ཐོག་ནས་ཡོད་པའི་སྨན་གཞུང་སོགས་ཐོན་པ་ལ་བརྟེན་ནས། བོན་གཞུང་དུ་གསལ་བ་རྣམས་ལ་བདེན་པའི་ར་སྤྲོད་ཀྱང་ཐོབ་ཅིང༌། དེ་ནས་བཟུང་ཕྱི་རྒྱལ་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ཞིབ་འཇུག་པ་རྣམས་ཀྱང་དེ་ཕྱོགས་སུ་ཐུགས་སྣང་ཆེ་རུ་མཛད་འགོ་ཚུགས། དེ་རྗེས་ཞིབ་འཇུག་པ་མང་པོས་ཞང་ཞུང་དང་བོད་ཡིག་ཤན་སྦྱར་གྱི་བོན་གཞུང༼སྲིད་པའི་མཛོད་ཕུགས་༽༡ དང༌། ༼ཞུའི་སྒྲ་སྡེབ་སྣང་གསལ་སྒྲོན་མེ་༽༢ སོགས་ལ་བརྟེན་ནས་ཞང་ཞུང་གི་སྐད་ནི། ད་ལྟ་ད་དུང་ཡང་རྩ་ཉམས་སུ་མ་སོང་པར་འགོ་སྦལ་ཏི་ནས་བཟུང་སྟེ་མཇུག་མོན་རྟ་དབང་བར་གྱི་རི་རྒྱུད་གཅིག་ཏུ་གནས་པའི་ཧི་མ་ལ་ཡའི་མི་རིགས་ལ་དྭགས་དང༌། ཟངས་མཁར། གར་ཞྭ། ཉུང་ཏི། སྤི་ཏི། ཁུ་ནུ། ཚང་ས། དྲུག་ཉི། ཉི་ཏི། ཀྱོ་ནམ། ཤ་ཁོག མགར་ཡང༌། ཚང་རོ། ཏིང་དཀར། དོལ་པོ། སེ་རིབ། གཉེར་ཤང༌། རྟ་མང༌། ཤར་པ། གྷུ་རུང་དང་བཅས་པ་རྣམས་ཀྱི་ཟ་སྐད་འཐུང་སྐད་ཡན་ཆད་དུའང་རྙེད་བཞིན་ཡོད་པར་མཐོང༌། དེའི་ཕྱིར་ན་བོན་པོ་རྣམས་ཀྱིས་ཡུལ་ཁམས་འདི་དག་ཞང་ཞུང་སྒོ་བའི་ཁོངས་སུ་གཏོགས་པར་༣འདོད་པའང་དོན་ལ་གནས་པར་སྙམ། དེས་ན་ཡུལ་ཁམས་དེ་དག་རྣམས་ལས་ཞང་ཞུང་གི་སྐད་དང་རིག་གཞུང་སོགས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་ཤོས་ལྡན་པ་ནི་ཁུ་ནུའི་ཡུལ་ཁམས་འདི་ཉིད་ཡིན་པས། དེ་ལྟར་ན་ཡུལ་ཁམས་འདིར་ཡ་ཐོག་ཞང་ཞུང་གི་སྐད་རིག་གཉིས་ཀ་གསོན་ཉམས་སུ་ལྷག་ལུས་འགྱུར་དོན་ཅི་ཡིན་སྙམ་ན། བདག་གིས་བསམ་པར་དུས་རབས་བརྒྱད་པ་ནས་བཟུང་ཁྲི་སྲོང་གིས་ཞང་ཞུང་རྒྱལ་པོ་བཀྲོངས་རྗེས་ཞང་ཞུང་གི་རྒྱལ་ཁབ་དེ་འཐོར་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ཀྱང༌། ཕྱི་ལོ་༨༥༠དང་༩༠༠ཙམ་གྱི་ཡས་མས་ཞིག་ན་མངའ་རིས་སྐོར་གསུམ་གྱི་ཡུལ་ཁམས་ཕལ་མོ་ཆེ་རྣམས་ཁུ་ནུའི་རྒྱལ་པོ”ཨོ་རུ་བྷ་ཏྲ་ར་ཛ”ཞེས་བྱ་བ་ཞིག་གི་མངའ་འོག་ཏུ་ཡོད་པར་སྐབས་དེར་རྒྱལ་པོ་འདིས་གངས་རིན་པོ་ཆེ་ཏི་སེའི་རྒྱུད་ཀྱི་”གསེར་གྱི་བྱ་སྐྱིབས་” དང༌། “གསང་བ་མཆོད་ཕུག” “མཆོད་རྟེན་ཁོང་གསེང་”བཅས་སྟོད་ཀྱི་གནས་གསུམ་རྣམས་ཐོན་མི་དར་མ་དབང་ཕྱུག་ལ་དབང་ཡོན་དུ་ཕུལ་བས་༤ངེས་པ་དང༌། ད་དུང་ཕྱི་ལོ་༡༣༥༡ཡས་མས་སུའང་ཁུ་ནུ་རང་ན་རྒྱལ་བློན་རང་རྐྱ་ཐུབ་པ་ཡོད་ཚུལ་འབྲི་གུང་ཏི་སེ་ལོ་རྒྱུས་སུ་གསལ་ཞིང༌། དེ་རྗེས་ཕྱི་ལོ་༡༥༢༠ཡས་མས་སུའང་སྟོད་ཀྱི”སྙེལ་གྲུ་པ”ཞེས་མངའ་རིས་ཀྱི་གྲོང་ཁྱེར་སུམ་བརྒྱ་ཐམ་པ་རྣམས་ཁུ་ནུ་རྒྱལ་པོའི་མངའ་ཞབས་སུ་ཡོད་པར་བཙུན་པ་ཆོས་ལེགས་ཀྱི་རྣམ་ཐར་དུ་འདུག་པས། ལོ་རྒྱུས་གོང་འོག་འདི་དག་རྣམས་ལ་ཞིབ་པར་བརྟགས་ན། དུས་ཕྲན་སྐབས་འགའ་ཙམ་མ་གཏོགས་ཁུ་ནུ་འདི་ཉིད་ནི་ཕལ་ཆེ་བ་རང་ཕྱོགས་རྒྱལ་པོ་དག་གིས་འཚོ་སྲུང་བྱས་ཡོད། རྒྱུ་མཚན་དེ་དག་ལ་བརྟེན་ནས་ཡུལ་ཁམས་འདིར་ཡ་ཐོག་ཞང་ཞུང་གི་དུས་སྐབས་ནས་ཡོད་པའི་སྐད་རིག་རྣམས་ཀྱང་མུ་མཐུད་ནས་གནས་ཐུབ་པར་བྱུང་བ་ལགས་སོ། །
སྤྱིར་ད་ལྟའི་ཁུ་ནུའི་ཡུལ་ཁམས་འདི་ཉིད་ཧི་མ་ལ་ཡའི་ནུབ་ཕྱོགས་སུ་ཆགས་ཤིང༌། རྒྱ་གར་གྱི་བྱང་དུམ་སྟེ། ཤར་རྒྱུད”མངའ་རིས”དང་ཐུག་ལ། བྱང་རྒྱུད་གར་ཞྭ་དང༌། སྤི་ཏི་གཉིས་ལ་སྦྲེལ་ཞིང༌། ཡུལ་དེའི་ནུབ་ཕྱོགས་སུ”ཉུང་ཏི”༥དང༌། མཚོ་པད་མ་གཉིས་གནས་ལ། ལྷོ་རུ”ཉི་ཏི” རོང་དང༌། “ཀྱོ་ནམ”༦གཉིས་ཀྱང་ཉེ་བར་ཆགས་ཡོད། དེ་ཡང་དགེ་ཆོས་ཀྱིས། “སྟོད་ན་རྒྱ་གར་དང་འདྲེས་པའི་བོད་རིགས་རྣམས་ནས། སྨད་ན་རྒྱ་ནག་གི་གྲོང་དཀྱིལ་དུ་ཡོད་པའི་བོད་ཀྱི་མི་ཁྱིམ་གཅིག་ཡིན་ཡང་རུང༌། སྒོ་སྟེང་དུ་དར་ལྕོག་སློང་བའི་སྲོལ་དེ་ད་ལྟའི་བར་དུ་ཡོད།”ཅེས་པ་བཞིན། ཁུ་ནུའི་མི་སྡེ་ཐམས་ཅད་དེང་སང་རྒྱ་གར་གྱི་ཁོངས་སུ་གཏོགས་ཀྱང༌།༧ ཁོང་རྣམ་པས་ཀྱང་སྒོ་སྟེང་དུ་དར་ལྕོག་སློང་བའི་གོམས་གཤིས་དེ་དག་གཅིག་པུ་ལ་བལྟས་པས་ཀྱང་འདི་ཉིད་ཞང་ཞུང་ནས་མཆེད་པའི་བོད་རིགས་ཤིག་ཡིན་པར་བརྗོད་སྤོབས་པའི་གནས་སུ་འདུག དེ་ལྟར་ནའང་སྤྱིར་ཁུ་ནུའི་ཡུལ་ཁམས་འདི་ཉིད་ཡ་ཐོག་ཞང་ཞུང་གི་ཁོངས་སུ་གཏོགས་ཚུལ་ལ་ཡུལ་གྱི་གནས་སྟངས་དང༌། མིང༌། སྐད། རིག་གཞུང་སོགས་རྒྱུ་མཚན་དུ་མའི་སྒོ་ནས་གླེང་རྒྱུ་ཡོད་ཀྱང༌། ད་ལམ་སྐབས་བབས་ཀྱི་བརྗོད་བྱ་ནི་ཁུ་ནུའི་སྐད་ཀྱི་སྐོར་ཡིན། ཆེས་ཡ་མཚན་སྐྱེ་དགོས་པ་ཞིག་ནི། གནའ་བོའི་ཞང་ཞུང་གི་གནས་རི་རྩ་ཆེན་དང༌། ཆུ་ཀླུང༌། ཡུལ་གྲུ་སོགས་ཀྱི་མིང་ཚིག་རྙིང་པའི་ནང་དོན་རྣམས་བོན་གཞུང་དུ་གསལ་བའི་ཞང་ཞུང་གི་སྐད་ཐོག་ནས་འགྲེལ་བརྗོད་བྱེད་སྐབས། དེ་དག་ཕལ་ཆེ་བ་ཁུ་ནུའི་དམངས་ཁྲོད་དུ་སྤྱོད་བཞིན་པའི་ཡུལ་སྐད་དང་མཐུན་གྱི་ཡོད་པ་འདིའོ། །
དཔེར་ན་ཞང་ཞུང་གི་བླ་རི་སྟེ། གངས་རིན་པོ་ཆེའི་གདོད་མའི་མིང་ལ”ཏི་སེ”ཞེས་སུ་འབོད། དེ་ནི་བོན་གཞུང་དུ་གསལ་བའི་ཞང་སྐད་དང་མཐུན་པར་ཁུ་ནུའི་སྐད་དུ”ཏི”ནི”ཆུ”དང༌། “སེ”ནི་”ལྷ”ལ་འཇུག་པས། “ཏི་སེ”ནི”ཆུ་ལྷ”ཞེས་སུ་འགྱུར་ལ། དངོས་བདེན་དུའང”ཏི་སེ”ནི་ཁ་འབབ་ཀྱི་ཆུ༷་བཞི་འབྱུང་སའི་ལྷ༷་རུ་དོན་གྱིས་གནས།
བོན་གཞུང་རྙིང་གྲས་རྣམས་སུ”སྤོམ་ར”ལ”སྤོམ་རྭང”ཞེས་གསལ་བས།ཞང་སྐད་དང་མཐུན་པར་ཁུ་ནུའི་སྐད་དུའང་”སྤོམ་” ནི་”གངས་”དང༌། “རྭང་”ནི་”རི་”ལ་འཇུག་ཕྱིར། “སྤོམ་རྭང་”ནི་དངོས་སུ”གངས་རི”ཞིག་ཡིན་པས་མིང་དོན་གཉིས་མཚུངས་སུ་གྱུར། དེ་བཞིན་བོན་གཞུང་གི་ཞང་སྐད་དུ་”མགོ”ལ”སྤུ”ཟེར་བ་བཞིན་ཁུ་ནུའི་སྐད་ཐོག་ནས་ཀྱང”སྤུ”ཞེས་འབོད་ཅིང༌། བོན་གཞུང་དུ”རྟ”ལ”ཧྲང”ཞེས་བྱུང་བ་བཞིན་ཁུ་ནུ་བས་ཀྱང”རང”ཟེར་བས། “སྤུ་རང”བྱ་བའང”རྟ་མགོ”ཞེས་རྟ་མཆོག་ཁ་འབབ་འབྱུང་ས་ཡིན་པས་འཇུག་ཟེར། འདི་དག་ནི་དཔེར་མཚོན་ཙམ་ཡིན་པས། རྒྱས་པར་བདག་གིས་བྲིས་པའི༼ཞང་བོད་ཀྱི་རི་ཀླུང་ལས་རྙེད་པའི་ཞང་ཚིག༽༨ཅེས་སུ་གཟིགས་པར་འཚལ།

འདིར་དཔེར་མཚོན་ཙམ་གྱི་ཕྱིར་བོན་གཞུང་དུ་གསལ་བའི་ཞང་ཞུང་གི་སྐད་དང༌། དམངས་ཁྲོད་དུ་སྤྱོད་བཞིན་པའི་ཁུ་ནུའི་སྐད་གཉིས་ཀྱི་དབར་མཚུངས་མཐུན་བྱུང་བ་འགའ་ཞིག་རེའུ་མིག་ཏུ་བཀོད་ཡོད།

 

 

 

བོད་སྐད།
     ཞང་ཞུང་སྐད།
                ཁུ་ནུའི་སྐད།
ཨ་མཆོག
         ར་ཙེ།
                        རེད་སི།
སྣ།
ལགྱུམ།
                          གྱུམ།
ཁ།
         ཨག་ཤོ།
                          ཨ།
དམར་པོ།
         མང༌།
                          མང༌།
ནག་པོ།
         ཁ་རློན།
                          ཁ་ཡི།
འདྲེ།
         ཤུ་ནིག
                         ཤུ་ན།
ལྷ།
          སད།
                           སད།
བུ།
          ཧྲི་ཙ།
                            ཛ།
བུ་མོ།
          ཙ་མེད།
                          ཙ་མེད།
ཆང༌།
           ཡུ་ཏི།
                            ཡུ།
རྟ།
            ཧྲང༌།
                           རང༌།
ཀླུ།
             མུར།
                            མུར།

 

 ད་ལྟའི་ཁུ་ནུའི་ཡུལ་ཁམས་འདི”ཐོ་ཤང་པ”དང”ཡོ་ཤང་པ”ཞེས”ཡུལ་སྟོད་”དང”ཡུལ་སྨད”གཉིས་སུ་ཕྱེས་ཡོད། ཁུ་ནུའི་སྐད་དུ”ཐོ་ཤང་པ”དང”ཡོ་ཤང་པ”ཞེས་པའི”ཤང”འདི”ཡུལ”ལ་འཇུག་པར་སྐད། ཞང་ཞུང་སྐད་དུའང་ཡུལ་གྱི་མིང་དོད་ལ་”ཞང་”ཟེར། དེས་ན”ཞང་ཞུང”ཞེས་པའི་མིང་ཚིག་དེའང”ཞང་”ནི”ཡུལ”ལམ་”ལུང་པ།” “ཞུང”ནི”ཞུང་ཞག”སྟེ”ཁྱུང”གི་མིང་ཡིན་པས། “ཞང་ཞུང”ནི”ཁྱུང་ཡུལ”ལམ”ཁྱུང་ལུང”དུ་གོ་བས་མ་ཚད། “ཞང་ཞུང”ཞེས་པའི་མིང་འདི་ནུབ་ཤུལ་དུའང་བོད་སྐད”ཁྱུང་ལུང”ཞེས་པ་འདི་ཉིད་ལྷག་ཡོད་པས་ཀྱང་ཤེས། བསམ་དགོས་པ་ཞིག་ལ་ཁུ་ནུའི་སྐད་ཐོག་ནས་ཞང་ཞུང་གི་མིང་ཚིག་རྣམས་ལ་གོ་དོན་དཀྲོལ་ཐུབ་ན། ཞང་ཞུང་གི་སྐད་ཐོག་ནས་ཁུ་ནུ་བའི་མིང་ཚིག་དག་གི་གོ་དོན་ཡང་ཅི་ལ་ལེན་མི་ནུས་སྙམ་པའི་ཤུགས་ལ་ཁོ་བོས་བསམ་ཞིབ་བྱེད་མྱོང་བའི་མིང་ཚིག་རྣམས་ལས་གཅིག་འདིར་གླེང་རྒྱུ་ཡིན།
ད་ལྟ་ཁུ་ནུ་བ་རྣམས་ལ་རང་སྐད་དུ་”ནེ་གྷི་”ཟེར། ལ་ལས་འདི་ཉིད་རྒྱ་གར་གྱི་སྐད་དུ་བསམ་ནས”བཟང་པོ”ཞེས་པའི་དོན་ལ་འགྲེལ་གྱིན་སྣང༌། འོན་ཀྱང”ནེ་གྷི”ནི་ཁུ་ནུའི་མིང་སྐད་ཡིན་པས་ཅིས་ཀྱང”ཁུ་ནུ”ཞེས་པའི་མིང་དང་འབྲེལ་དགོས་པར་མཐོང༌། དེས་ན”ཁུ་ནུ”ནི་ལེགས་སྦྱར་གྱི་སྐད་”ཀིནྣར”ཞེས་པའི་སྒྲ་ཟུར་ཉམས་པ་ལས་བྱུང་ཞིང༌། “ཀིནྣར”ནི”མིའམ་ཅི”ཡི་སྐད་དོད་ཡིན་པས། དངོས་བདེན་དུའང་ཟ་མ་ཏོག་བཀོད་པར་བྱུང་བའི་མིའམ་ཅི་ཡུལ་གྱི་ཆུ་བོ་ཆེན་པོ་ཙན་དྲ་བྷ་ག་སོགས་ཀྱང་ད་ལྟའི་ཁུ་ནུའི་རྒྱུད་དུ་ཡོད་པས་མ་ཚད། ཡིད་འཕྲོག་མའི་རྟོགས་བརྗོད་དུ་མིའམ་ཅི་ཡུལ་གྱི་ལམ་བཤད་པ་དེའང་ཡུལ་འདི་ལ་བསམ་པ་ལྟར་ཡོད་པ་སོགས་དགེ་ཆོས་ཀྱིས་གསུངས་༩པ་ལྟར་དུ་མིང་དོན་གཉིས་ཐོག་ནས་འབྲེལ་བ་ཆེན་པོར་གྱུར་ཡོད། འོ་ན”ནེ་གྷི”ཞེས་པ་འདི་ཉིད”ཁུ་ནུ”འམ”མིའམ་ཅི”དང་འབྲེལ་བར་གྱུར་ཏམ་ཞེ་ན། ཡུལ་འདི་ཉིད་སྔ་དུས་ཞང་ཞུང་གི་ཡུལ་ཁམས་སུ་གཏོགས་པ་བཞིན། གཤེན་རབ་ཀྱི་རྣམ་ཐར་རྒྱས་པའི་ནང༌། “ནེ་གུ༷་ཕྱྭ་སངས་ཡུལ་དང༌། དཀར་ཤ་ཀའི་ཡུལ།”༡༠ཞེས་བྱུང་བ་ལ་དཔྱད་ན་མིང་སྐད་རྙིང་པ་ཡིན་པར་ཐེ་ཚོམ་མེད། ད་དུང་ཞང་ཞུང་གི་འདུལ་རྒྱུད་ཐོག་མ”ཞང་ཞུང་པ་ནེ་གུ་གེ་ཁོད་དཔལ”༡༡དང༌། རྫོགས་ཆེན་ཨ་ཁྲིད་ཀྱི”བླ་མ་ནེ་གུ” ༡༢དང༌། ཁྲི་སྲོང་གི་སྐུ་གཤེན”སྤེ་ནེ་གུ”༡༣ བྱ་བ་སོགས་དང་བསྡུར་ན་ཞང་ཞུང་གི་བོན་དང་འབྲེལ་བ་ཆེ་བར་མཐོང༌། དེས་ན་འདིར་ཡང་མིང་སྐད་འདི་ཉིད་ཞང་སྐད་ཅིག་མིན་ནམ་སྙམ་པའི་དོགས་དཔྱད་ཀྱི་སྒོ་ནས་བོན་གཞུང་རྣམས་ལ་ཡང་ཡང་དཔྱད་འབྲས་སུ། མཐའ་མ་དེར་ཞང་ཞུང་གི་སྐད་ལས”མི་འམ་ཅི”ཡི་མིང་དོད་ལ”ནེ་ཁུ”༡༤ཞེས་སུ་ཡོང་བ་གསལ་པོར་རྙེད་པས། “ནེ་གྷི”དང”ནེ་གུ”གཉིས་ནི་”ནེ་ཁུ”ཞེས་པའི་སྒྲ་ཟུར་རིམ་ཉམས་ལས་ཆགས་པ་ཙམ་མ་གཏོགས། དོན་དུ་ཞང་ཞུང་སྐད”ནེ་ཁུ”ལས”ནེ་གྷི”དང༌། ལེགས་སྦྱར་སྐད”ཀིནྣར”ལས”ཁུ་ནུ”ཟུར་ཆག་པ་སྟེ། གཉིས་ཀ་དངོས་འབྲེལ་དུ”མིའམ་ཅི”ཞེས་པའི་མིང་དོད་ཡིན་པར་ཡུལ་གྱི་གནས་བབས་དང༌། དེར་དར་མྱོང་བའི་སྐད་རིག་གཉིས་ཀའི་འགྲོས་ལས་ཀྱང་ངེས་ཤེས་སྐྱེས་པར་གྱུར་པས་སོ། །གཞན་ཡང”ཁུ་ནུ”འདི་ཉིད”མིའམ་ཅི”ཡིན་མིན་གྱི་རིགས་པ་སྟེ། “མིའམ་ཅི་ལྗོན་པ་རྟ་མགོ་ཅན”དང་འབྲེལ་བའི་ཁུ་ནུའི་རིག་གཞུང་ངམ་གོམས་གཤིས་ཆས་སྤྱོད་ཀྱང་གླེང་རྒྱུ་མང་ཡང་གནས་སྐབས་དེ་ཙམ་གྱིས་འཐུས་པར་བྱས་སོ། །
འགའ་ཞིག་གིས”ཁུ་ནུ”ནི”ཁུ་མའུན”ཞེས་པའི་སྒྲ་ལས་བྱུང་བར་བཤད་འདུག་ཀྱང༌། “ཁུ་མའུན”ནི་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་དུ་མར་གསལ་བའི”སྐལ་མོན”ཞེས་པ་དེ་ཉིད་ལགས་པས། “ཁུ་ནུ”དང་མི་རིགས་ཀྱང་མི་གཅིག་སྟེ། བོན་གཞུང་དུ་གསལ་བའི”སྐལ་མོན”༡༥ནི་མངའ་རིས་ཀྱི་བྱང་ཕྱོགས་སུ་སྡོད་པའི་མི་རིགས་དུས་རབས་དགུ་པའི་ནང་ཧོར་གྱིས་ཡུལ་བཏོན་ནས་མངའ་རིས་ཀྱི་ལྷོ་རུ་སླེབས་པ་རྣམས་ལས། སྐ༷ལ་གྱི་རི་བོ་བཞི་དང༌། མོན་གྱི་སྟོང་སྡེ་བཅུ་གསུམ་གྱི་མི་རིགས་འཛོམས་པས”སྐལ་མོན” ༡༦ཞེས་བྱུང་བར༼མར་ལུང་རྣམ་ཐར༽ལས་གསུངས་པ་ལྟར་རོ། །
སྔར་གཤེན་རབ་མི་བོའི་དུས་ནས་ཀྱང་ཡོད་པར་གྲགས་༡༧པའི་མཆོད་འབུལ་གྱི་གར་རྩེད་སྟེ། ཞང་ཞུང་པས”ཤོན”ཟེར་བ་དེ་ལའང་ཁུ་ནུ་བས་ཀྱང་དེ་མཚུངས་སུ་འབོད་ཅིང༌། ཤོན་དཔོན་གྱིས་གཡག་རྔ་དཀར་པོ་ཞིག་ཐོགས་ནས། དེ་བྱིངས་རྣམས་ཕན་ཚུན་གཡུང་དྲུང་ལག་སྦྲེལ་དུ་བསྟུད་པའི་མོད་སྐོར་བའང་བོན་སྐོར་དུ་བསྒྱུར་བར་བརྟེན༼བཀའ་ཐང་སྡེ་ལྔ༽སོགས་སུ”གཡུང་དྲུང་ཤོན་རྩེད”༡༨ དུ་གྲགས་པའི་ཐུན་མིན་ཞང་ཞུང་གི་མཆོད་གར་འདི་ཡང་ཁུ་ནུའི་ཕྱོགས་སུ་དེང་དུས་ཀྱང་ལུགས་མཐུན་གྲ་རྒྱས་སུ་རྩེད་བཞིན་ཡོད་པས། རྒྱས་པར་བདག་གིས་བྲིས་པའི༼གཡུང་དྲུང་ཤོན་རྩེད༽༡༩ཅེས་པར་གཟིགས་ན་གར་མཆོད་འདི་དང་འབྲེལ་བའི་ཁུ་ནུ་དང་ཞང་ཞུང་དབར་གྱི་ཐུན་མོང་གི་སྐད་དང་རིག་གཞུང་ཡང་མོད་པོར་རྟོགས་པའི་རེ་བ་ཆེ།
དེ་ལྟར་ཞང་ཞུང་གི་སྐད་འདི་དངོས་བདེན་དུ་བྱུང་བ་ཙམ་དུ་མ་ཟད། མཁས་གྲུབ་ཆེན་པོ་ལོ་ཙཱ་བ་རིན་ཆེན་བཟང་པོས་ཀྱང་པུ་ཏྲའི་སྔགས་རྣམས་ཞང་ཞུང་གི་སྐད་དུ་བསྒྱུར་མྱོང་བ༢༠༼ས་སྐྱའི་མགོན་པོའི་ཆོས་འབྱུང་༽ལས་བཤད་ཅིང༌། དེ་བཞིན་དུས་ཕྱིས་ཀྱི་མཁས་གྲུབ་ཆེན་པོ་ཁུ་ནུ་བླ་མ་བསྟན་འཛིན་རྒྱལ་མཚན་ཞབས་ཀྱིས་ཀྱང་སྨན་གཞུང་དུ་གསལ་བའི་ལྡུམ་སྨན་རེ་འགའི་མིང་རྣམས་ཞང་ཞུང་གི་སྐད་ཡིན་པར་ངོས་འཛིན་མཛད་༢༡འདུག་པ་དེ་གཉིས་ནི། ཁུ་ནུའི་ཡུལ་དང་འབྲེལ་བ་ཤིན་ཏུ་ཆེ་བའི་དོན་ལྡན་གྱི་མཁས་པ་གཉིས་ཀྱིས་ཞང་ཞུང་གི་སྐད་ཡིག་ལ་ངོས་འཛིན་ཡང་དག་གནང་བའི་གཏམ་ཞིག་ཡིན་པས་འདིར་གླེང་དགོས་པའང་དེ་བས་ཀྱང་གལ་འགངས་ཆེ་བའི་གནས་སུ་མཐོང་ངོ༌། །
ད་དུང་སྐད་ཡིག་ཙམ་དུ་མ་ཟད་གོས་རྒྱན་དང༌། “མགོ་ལ་མེ་ཏོག་ཙམ་པ་ཀའི་འཕྲེང་བའི་རྒྱན་འདོགས”༢༢བྱེད་པ་སོགས་ཀྱིས་མཚོན་རྟེན་འབྲེལ་གྱི་ལག་ལེན་མང་པོ་ཞིག་ཀྱང་གནའ་རབས་ཞང་ཞུང་གི་རིག་གཞུང་ཉམས་མེད་དུ་སྤྱོད་པ་གླེང་རྒྱུར་མང་ཙམ་མངོན་ཡང༌། ད་ལམ་དགོས་དམིགས་ལ་བརྟེན་ནས་འདི་ཙམ་གྱིས་འཐུས་པར་བྱས་སོ།། །།

མཆན་འགྲེལ།
༡ ༼སྣང་སྲིད་མཛོད་ཕུགས།༽ སྟོན་པ་གཤེན་རབ་མི་བོའི་བཀའ། ཞང་ཞུང་དང་བོད་སྐད་སྤེལ་མར་ཡོད་པ་འདིའི་མཇུག་བྱང་ལས། “ཞང་ཞུང་སྟོང་རྒྱུང་མཐུ་ཆེན་དང༌། བོད་ཤ་རི་དབུ་ཆེན་གཉིས་ཀྱིས་ཡུལ་བོད་དང་ཞང་ཞུང་གི་རུ་མཚམས། བྱེ་མ་ལ་གཡུང་དྲུང་ཆུ་མིག་བརྒྱད་ཅུ་རྩ་གཉིས་ཀྱི་མགོ་བོར་གཤེན་རབ་མི་བོའི་བཀའ་གཞུང་ལས། བོད་དང་ཞང་ཞུང་གི་ཚིག་གི་ཚོམ་པ་བརྡེབས་བསྡེབས་ནས་སྣང་སྲིད་གཏན་ལ་ཕེབས་པ་རྫོགས་སོ།” །ཞེས་ཀྱང་གསལ་ཡོད།
༢ ཞུ་ཉི་མ་གྲགས་པས་༼མཛོད་ཕུགས་༽དང་༼གཟི་བརྗིད་༽སོགས་ལས་བཏུས་ཏེ་ཞང་ཞུང་དང་བོད་སྐད་ཤན་སྦྱར་དུ་བསྒྲིགས་པའི་༼སྒྲ་ཡི་དོན་སྡེབ་སྣང་གསལ་སྒྲོན་མེ་༽འདི་ཉིད་མཛད་ཅིང༌། འདི་ལ་བརྟེན་ནས་(Erik Haarh)གྱིས་(The Zhangzhung Language)ཞེས་པའི་ཚིག་མཛོད་དང༌། གཞན་ཡང་བྲག་དཀར་རྣམ་རྒྱལ་ཉི་མས་ཞང་བོད་དབྱིན་གསུམ་གྱི་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་(Zhangzhung-Tibetan-English Contextual Dictionary)དང༌། (Dan Martine)གྱིས་(Zhangzhung Dictionary)སོགས་ཞང་བོད་བར་གྱི་ཚིག་མཛོད་ཀྱང་བསྒྲིགས་ཡོད།
༣ སྨན་རིའི་ཡོངས་འཛིན་སློབ་དཔོན་བསྟན་འཛིན་རྣམ་དག་རིན་པོ་ཆེས་བརྩམས་པའི་༼སྔ་རབས་བོད་ཀྱི་བྱུང་བ་བརྗོད་པའི་འབེལ་གཏམ་ལུང་གི་སྙིང་པོ།༽ ལྡི་ལི་དཔལ་འབྱོར་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གི་དེབ་གཟུགས། ཤོག་ངོས་[༢༤]ལས། “སྦལ་ཏི། རྐང་ཕྲན། ལ་དྭགས། ཟངས་མཁར། གར་ཞ། ཉུང་ཏི། སྤི་ཏི། ཁུ༷་ནུ༷། ཚང་ས། དྲུག་ཉི། ཉི་ཏི། ཀྱོ་ནམ། ཤ་ཁོག མགར་ཡང༌། ཚང་རོ། ཏི་དཀར། སླེ་མི། ཝོམ་གློ། སེ་རིབ། དོལ་པོ། ཀྲུག་སྐྱེས།” ཞེས་”ཁུ་ནུ་”སོགས་ཧི་མ་ལ་ཡའི་རི་གྲོང་འདི་དག་ཐམས་ཅད་ཞང་ཞུང་སྒོ་པའི་ཁོངས་སུ་གཏོགས་པར་གསུངས་ཡོད། དེ་བཞིན་མཁས་དབང་དཔལ་ལྡན་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱིས་མཛད་པའི་༼ཁྱབ་བདག་འཁོར་ལོའི་མགོན་པོ་མཁས་གྲུབ་འཇིགས་མེད་ནམ་མཁའི་རྣམ་ཐར་དབྱར་སྐྱེས་རྔ་དབྱངས་དད་བརྒྱའི་རྨ་བྱ་རྩེ་བ།༽ ཐོབ་རྒྱལ་གསར་པའི་དཔར་མའི་དེབ་གཟུགས་པོད་དང་པོའི་ཤོག་ངོས་[༥༨༩]ལས། “ཞང་ཞུང་རོང་པ་ཁུ་ནུའི་ཡུལ་སྡེ།” ཞེས་ཀྱང་གསུངས་ཡོད།
༤ ཐོན་ཀུན་དགའ་རིན་ཆེན་དང་བྱང་ཆུབ་འབུམ་གཉིས་ཀྱིས་༡༢༤༡ལོར་མཛད་པའི་༼མར་ལུང་པ་བྱང་ཆུབ་སེང་གེའི་རྣམ་ཐར་༽ལས། “དེའི་དུས་མོན་ཁུ་ནུའི་རྒྱལ་པོ། ཨོ་རུ་བྷ་ཏྲ་ར་ཇ་ཟེར་བ་ཞིག་མ་སྤང་སྐོར་དུ་བྱོན་པ། སྦྲུལ་ནག་ཐུག་ནས། ནད་དུ་མཛེ་བྱུང༌། མོ་རྩིས་བྱས་པས། རྒད་པ་གསེར་གྱི་བྱ་སྐྱིབས་ནས་བོན་པོ་ཞིག་བཞུགས་འདུག་པས། དེ་གདན་དྲངས་ན་ཕན་ཟེར། ཐོན་མི་གདན་དྲངས། ཀླུ་འབུམ་མཛད་པས་མཛེ་ནད་ལས་གྲོལ་ལོ། །དབང་ཡོན་ལ་རྟ་ཤབ། སྤུ་ཧྲངས་ན་ཆུ་ཐག་བཅུ་གཉིས། གངས་རི་ན་སྟོད་ཀྱི་གནས་གསུམ་ལ་སོགས་པ་ཕུལ།” ཞེས་བྱུང་བ་ནི་ཕྱི་ལོ་༨༥༠དང་༨༧༥ཡས་མས་སུ་བྱོན་པའི་ཐོན་དར་མ་དབང་ཕྱུག་གི་སྐབས་ཡིན་ནོ། །
༥ ༼རྒྱ་གར་གྱི་གནས་ཆེན་ཁག་ལ་བགྲོད་པའི་ལམ་ཡིག དགེ་འདུན་ཆོས་འཕེལ་གྱི་གསུང་རྩོམ། དེབ་གསུམ་པ། བོད་ལྗོངས་བོད་ཡིག་དཔེ་རྙིང་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་ནས་བསྐྲུན་པའི་དེབ་གཟུགས་ཀྱི་ཤོག་ངོས་[༣༣༠]ལས། “མན་དེ(MANDI)འི་ཆུ་བརྒྱུད་ནས་མོ་ཊར་ལས་བྱཀུ་ལུ་བྱལ་སླེབས། ཡུལ་དེ་ལ་བོད་སྐད་དུ་བྱཉུང་ཏི་བྱཟེར། དེ་གནས་ཆེན་ཉེར་བཞིའི་ནང་གི་བྱཀུ་ལུ་ཏ་བྱཡིན་པར་གཞུང་མང་པོར་གསུངས་ཤིང༌། བུ་སྟོན་གྱི་བདེ་མཆོག་སྤྱི་རྣམ་དུ་གར་ཞྭའི་རྒྱབ་བྱཉུང་ཏིབྱའི་ཕུག་ཅེས་ཤིན་ཏུ་གསལ་བར་བཤད།” ཅེས་”ཉུང་ཏི་”ནི་གནའ་བོའི་གནས་ཆེན་”ཀུ་ལུ་ཏ་”སྟེ། དེང་དུས་”ཀུ་ལུ་”ཟེར་བའི་ཡུལ་དེ་ཡིན་པར་གསུངས་ཡོད།
༦ དགེ་བཤེས་བློ་གྲོས་རབ་གསལ་གྱིས་བརྩམས་པའི་༼གནའ་བོའི་ལོ་རྒྱུས་ལས་འཕྲོས་པའི་དཔྱད་རྩོམ་ཞེས་པའི་ཤོག་གྲངས་[༡༤]ལས། “བལ་པོའི་ཁོངས་སུ་ཚུད་པའི་ཚངས་ས་དང༌། དྲུག་ཉི། ཉི་ཏི། ཀྱོ་ནམ།” ཞེས་བཤད་འདུག་པས། “ཉི་ཏི་”དང་”ཀྱོ་ནམ་”གཉིས་བལ་པོའི་ཁོངས་སུ་བཤད་པ་ནི་ཤིན་ཏུ་མི་འཐད་དེ། དཔྱད་རྩོད་དེ་ཉིད་ཀྱི་ཤོག་གྲངས་[༢༨]རང་དུ་”ཨུ་ཏྲ་པྲ་དེ་ཤའི་ཞིང་ཆེན་ནང་དུ་ཉི་ཏི་དང་ཀྱོ་ནམ་གྱི་ས་ཁུལ་དུ་ཞང་སྐད་ལབ་མཁན་འདུག་”ཅེས་གར་ཞྭ་བ་ཚེ་རིང་རྡོ་རྗེས་ཡུལ་གྲུ་དེ་གཉིས་ཨུ་ཏྲ་པྲ་དེ་ཤ་སྟེ་རྒྱ་གར་གྱི་ཁོངས་སུ་གསུངས་པ་ལྟར་རོ། །
༧ ༼བོད་ཆེན་པོའི་སྲིད་ལུགས་དང་འབྲེལ་བའི་རྒྱལ་རབས་དེབ་ཐེར་དཀར་པོ། བོད་ལྗོངས་བོད་ཡིག་དཔེ་རྙིང་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་ནས་བསྐྲུན་པའི་དགེ་འདུན་ཆོས་འཕེལ་གྱི་གསུང་རྩོམ། དེབ་གསུམ་པ། ཤོག་གྲངས་[༢༢༣]ལས་གསལ།
༨ ༼ཞང་བོད་ཀྱི་རི་ཀླུང་ལས་རྙེད་པའི་ཞང་ཚིག ཆོས་འཁོར་ཚང་ཉི་མ་འོད་ཟེར་གྱིས་བརྩམས། བོན་མཐུན་འབྲེལ་ལྷན་ཁང་གི་ལོ་དེབ། ༼བོན་སྒོ་འདོན་ཐེངས་བཅུ་བཞི་པའི་ཤོག་ངོས་[༩༢]ལ་གཟིགས།
༩ ༼རྒྱལ་ཁམས་རིག་པས་བསྐོར་བའི་གཏམ་རྒྱུད་གསེར་གྱི་ཐང་མ། བོད་ལྗོངས་བོད་ཡིག་དཔེ་རྙིང་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་བསྐྲུན་པའི་དགེ་འདུན་ཆོས་འཕེལ་གྱི་གསུང་རྩོམ། དེབ་དང་པོའི་ཤོག་ངོས་[༡༦༠]ལས། “མིའམ་ཅི་ནི་བྱཀིནྣར་བྱཏེ། ཕྱིས་བོད་རྣམས་ལ་བྱཁུ་ནུ་བྱཞེས་བརྡ་ཆགས་པ་ཞིག་རྒྱ་གར་དང་མངའ་རིས་ཀྱི་མཚམས་སུ་མཆིས།” ཞེས་”མི་འམ་ཅི་”དང༌། “ཀིནྣར་”ནི་མཐའ་གཅིག་ཏུ་བྱཁུ་ནུ་བྱལ་འཇུག་པར་གསུངས་ཤིང༌། ད་དུང་མུ་མཐུད་ནས། “མིའམ་ཅིའི་ཡུལ་གྱི་རླུང་ཀླུང་ཆེན་པོར་ཙནདྲ་བྷག་ཅེས་བྱ་བ་ཟ་མ་ཏོག་བཀོད་པར་ཡང་འདི་བྱུང་བ་དེ། ད་དུང་ཁུ་ནུ་དང་ཉེ་བའི་ཕྱོགས་ཤིག་ན་མིང་ཡང་མང་པོར་འཁོད་པ་ཡོད། ཡིད་འཕྲོག་མའི་རྟོགས་བརྗོད་ཀྱི་ལམ་བཤད་པ་སོགས་ཀྱང་ཡུལ་འདི་ལ་བསམ་པ་ལྟར་ཡོད།” ཅེས་ལུང་རིག་གཉིས་འཛོམས་ཀྱི་རྒྱུ་མཚན་ཡང་མཐའ་མའི་སྡོམ་ཚིག་ཏུ་བཀོད་པ་ལྟ་རོ། །
༡༠ ༼མདོ་དྲི་མེད་གཟི་བརྗིད། ལེའུ་གསུམ་པ། སངས་རྒྱས་བསྟན་པ་ཆག་ཕེབས་པའི་མདོ། བོད་ལྗོངས་བོད་ཡིག་དཔེ་རྙིང་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གི་དེབ་ཕྲེང་དང་པོ། ཤོག་ངོས་[༣༣༣]ལས་གསལ། མཚམས་དེར་ཞང་ཞུང་གི་ཡུལ་གྲུ་མི་འདྲ་བ་རྣམས་ཀྱི་མིང་གསལ་ཡོད་པས། འདིས་ཀྱང་”གར་ཞྭ་”དང་”ཁུ་ནུ་”ཡི་ཡུལ་ལུང་གཉིས་སྟོན་པར་སྙམ།
༡༡ ༼སྔ་རབས་བོད་ཀྱི་བྱུང་བ་བརྗོད་པའི་འབེལ་གཏམ་ལུང་གི་སྙིང་པོ། ལྡི་ལི་དཔལ་འབྱོར་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གི་དཔར་མའི་དེབ་གཟུགས། ཤོག་ངོས་[༣༥]ལས། “ཞང་ཞུང་པ་ནེ༷་གུ༷་དེང་དུས་ཁུ་ནུའི་སྐད་ལ་ནེ་གི་ཞེས་པ་དང་དོན་གཅིག་གམ་སྙམ་གེ་ཁོད་དཔལ།” ཞེས་མཆན་ཆུང་དང་བཅས་ཏེ་གསུངས་ཡོད།
༡༢ བྲུ་སྒོམ་རྒྱལ་བ་གཡུང་དྲུང་གིས་མཛད་པའི་༼མན་ངག་ཁྲིད་ཀྱི་རིམ་པ་ལག་ལེན་ཐུན་མཚམས་དང་བཅས་པ། རྡ་ས་བོད་ཀྱི་དཔེ་མཛོད་ཁང་གི་དཔར་མའི་ཤོག་ངོས་[༨༨]ལས། “ནེ་གུའི་ཞལ་ནས། ངན་གྱེས་མི་བྱ། བཟང་གྱེས་བྱ་ཞེས་པས།” ཞེས་པ་གསལ་ལོ། །
༡༣ ཤར་རྫ་བཀྲ་ཤིས་རྒྱལ་མཚན་གྱིས་མཛད་པའི་༼ལེགས་བཤད་རིན་པོ་ཆེའི་གཏེར་མཛོད། མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་བསྐྲུན་པའི་དེབ་གཟུགས་ཀྱི་ཤོག་ངོས་[༡༣༤]ལས། “ཁྲི་སྲོང་ལྡེའུ་བཙན། སྐུ་གཤེན་སྤེ་ནེ་གུ།” ཞེས་གསལ་བ་ལྟར་རོ། །
༡༤ ཞང་ཞུང་གི་སྐད་དུ་”ནེ་”ཞེས་པ་འདི་ཉིད་བྱམི་”་བའི་སྐད་དོད་ལ་འཇུག་སྟེ། བྱམི་བདུད་བྱལ་”ནེ་གེ་”ཟེར་བས་སོ། །དེ་བཞིན་”ཁུ་” ནི་བྱཅི་བྱལ་འཇུག་སྟེ། བྱཅི་ཡང་བྱལ་”ཁུ་ཙར་”ཟེར་བ་ལྟར་རོ། །
༡༥ སྤ་བསྟན་རྒྱལ་བཟང་པོས་མཛད་པའི་༼བསྟན་པའི་རྣམ་བཤད་དར་རྒྱས་གསལ་བའི་སྒྲོན་མེ། ཀྲུང་གོའི་བོད་ཀྱི་ཤེས་རིག་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གི་དེབ་གཟུགས་ཀྱི་ཤོག་ངོས་[༡༦༨]ལས། “ལ་ལ་ལྷོ་བལ་མོན་དུ་གཤེགས་པར་བགྱིས། ལ་ལ་བྱང་ཁ༷་མོ༷ན་དུ་གཤེགས་པར་མཛད།” ཅེས་གསུངས་པའི་”ཁ་མོན་”འདི་”སྐལ་མོན་”དང་གཅིག་ཏུ་གནས་ཚུལ་དེབ་ཐེར་དུ་མའི་འགྲོས་ལས་ཤེས།
༡༦ ཐོན་ཀུན་དགའ་རིན་ཆེན་དང་བྱང་ཆུབ་འབུམ་གཉིས་ཀྱིས་༡༢༤༡ལོར་མཛད་པའི་༼མར་ལུང་པ་བྱང་ཆུབ་སེང་གེའི་རྣམ་ཐར་༽ལས། “སྐ༷ལ་གྱི་རི་བོ་བཞི། མོ༷ན་སྟོང་སྡེ་བཅུ་གསུམ། བྱང་གི་མི་ཡིན་པ་ཧོར་གྱིས་ཡུལ་བཏོན་ལྷོ་རུ་སླེབས། ཡུལ་སོ་སོ་བཏབ། མཁར་ཆེན་པོ་རྩིགས། སྐལ་མོན་གྱི་རྒྱལ་པོ་གཡུ་ཁས་དབང་ལུང་ཞུས། བོན་ཁམས་ཆེན་གསེར་མ་བཞེངས།” ཞེས་གསུངས་པ་བཞིན་ནོ། །
༡༧ ༼མདོ་དྲི་མེད་གཟི་བརྗིད།༽ དེབ་འཕྲེང་བདུན་པ། བོད་ལྗོངས་བོད་ཡིག་དཔེ་རྙིང་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གི་དེབ་གཟུགས་ཀྱི་ཤོག་གྲངས་[༨༠]ལས། “ལ་ལས་ནི་གར་བྱེད་དོ། །ལ་ལས་ནི་བྲོ་བརྡུང་ངོ༌། །ལ་ལས་ནི་ཤོན་འཁྲ༷བ་བོ། །ལ་ལས་ནི་ནེ༷ན་ཤོ༷ན་འཁྲབ་བོ།” །ཞེས་པས་སོ། །
༡༨ ༼བཀའ་ཐང་སྡེ་ལྔ།༽ གུ་རུ་ཨོ་རྒྱན་གླིང་པས་ཡར་ཀླུང་ཤེལ་གྱི་བྲག་ཕུག་ནས་བཏོན་པ། མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་བསྐྲུན་པའི་དེབ་གཟུགས། ཤོག་ངོས་[༡༣༩]ལས། “མཛེས་པའི་ཁྱེའུས་ལག་ན་རྔ༷་མ༷་ཐོགས། །གར་སྟབས་བྲོ་བརྡུང་ཤོ༷ན་རྩེ༷ད་བྱེད་པ་དང༌། །རྒྱལ་པོའི་སྐྱོ་སངས་འབག་དང་སེང་གེ་དང༌། །སྔགས་བོན་རྔ་ཐོགས་འཆམས་པོ་བྱེད་པ་དང༌། །རྒྱལ་པོ་མཉེས་པ་བཙུན་མོ་མཛེས་མ་ཀུན། །རྒྱལ་པོའི་སྤྱན་སྔར་སྤྲིན་ལྟར་གཏིབས་ནས་བཞུགས། །བུ་མོ་མཛེས་མས་གཡུ༷ང་དྲུ༷ང་ཤོ༷ན་གྲ་བཅས། །གསུང་སྙན་ཟོར་ཁུགས་འཐེན་ཅིང་རྐང་བྲོ་བརྡུང༌།” །ཞེས་གསལ་བ་ལྟར་རོ། །
༡༩ ༼གཡུང་དྲུང་ཤོན་རྩེད།༽ ཆོས་འཁོར་ཚང་ཉི་མ་འོད་ཟེར་གྱིས་བརྩམས། བོན་མཐུན་འབྲེལ་ལྷན་ཁང་གི་ལོ་དེབ། ༼བོན་སྒོ་འདོན་ཐེངས་བཅོ་བརྒྱད་པའི་ཤོག་ངོས་[༧༠]དང༌། ཡང་ན་(http://www.rgbm123.com/forum/175/)༼རེབ་གོང་བོན་མང་དྲྭ་རྒྱ་༽ ཡི་དཔྱད་གླེང་གི་སྡེ་ཚན་དུའང་འོས་སྦྱོར་ཞུས་འདུག་པས་དེར་གཟིགས།
༢༠ ༼རྙིང་མའི་ཆོས་འབྱུང༌།༽ བསྟན་པའི་སྙིང་པོ་གསང་ཆེན་སྔ་འགྱུར་ངེས་དོན་ཟབ་མོའི་ཆོས་ཀྱི་བྱུང་བ་གསལ་བར་བྱེད་པའི་ལེགས་བཤད་མཁས་པའི་དགའ་བྱེད་ངོ་མཚར་གཏམ་གྱི་རོལ་མཚོ། ཐུབ་བསྟན་འོད་གསལ་བསྟན་པའི་ཉི་མ། འོན་ཀྱང་གླེགས་བམ་གཉིས་པའི་ཤོག་ངོས་[༨༧༥]ནང་ངག་དབང་བློ་གྲོས་སམ་མིང་གཞན་དབྱངས་ཅན་དགའ་བའི་བློ་གྲོས་བགྱི་བས་སྦྱར་ཞེས་གསལ་སྟབས། རྩོམ་སྡུ་བྱེད་པོ་ངག་དབང་བློ་གྲོས་ཡིན་ཏེ། ཤོག་ངོས་[༨༧༧]ནང་དུའང་པཎ་གྲུབ་ངག་དབང་བློ་གྲོས་ཀྱིས་བསྡུས་ཞེས་གསལ་བས་སོ། །གླེགས་བམ་དང་པོ། བོད་ལྗོངས་མི་དམངས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གི་དེབ་གཟུགས། ཤོག་ངོས་[༧༩༢]ལས། “ལོ་ཙཱ་བ་ཆེན་པོ་རིན་ཆེན་བཟང་པོ་ལ་གཟིགས་སུ་ཕུལ་བས་མཉེས་ནས་གཞན་ལ་མི་སྤེལ་བར་གདམས། ཕྱིས་དྷརྨ་པ་ལ་ཞུས་པ་དང་མཐུན་པར་བྱུང་ཞིང༌། འབོ༷ད་རྦ༷ད་བས༷ད་གསུམ་ཞ༷ང་ཞུ༷ང་གི་སྐ༷ད་དུ་འདུག་པ་སོགས་ལ་ངེས་ཤེས་ཁྱད་པར་ཅན་སྐྱེས། ཞེས་དང༌། ཡང་ལོ་ཆེན་གྱིས་ལན་གཅིག་བོན་པོ་དང་འགྲས་ཏེ། པུ་ཏྲ་ལ་ལས་བཅོལ་བ་འགྲོར་མ་གཏུབ་ཅིང་ཚུར་ལོག་ལ་ཁད་བྱུང་བ་ལ་སྔགས་རྣམས་ཞ༷ང་ཞུ༷ང་སྐ༷ད་དུ་བསྒྱུ༷ར་ཏེ་ལས་བྱས་པས་དེས་འགྲུབ་པར་བྱུང༌། དུས་ཕྱིས་སློབ་དཔོན་པདྨས་བསམ་ཡས་སུ་གཏེར་དུ་སྦས་པ་ཐོན་པ་ལ་དེ་བཞིན་དུ་བྱུང་བས་ཕྱི་རབས་ལ་དེ་ལྟར་བྱས་པས་ཕན་པར་མཁྱེན་པ་ཡིན་འདུག” ཅེས་༼ས་སྐྱའི་མགོན་པོའི་ཆོས་འབྱུང་ལས་ལུང་དྲངས་པ་ལྟར་རོ། །
༢༡ ཁུ་ནུ་བླ་མ་བསྟན་འཛིན་རྒྱལ་མཚན་གྱིས་བརྩམས་པའི་༼དག་ཡིག་ངག་སྒྲོན་གྱི་འགྲེལ་པ། བོད་ལྗོངས་མི་དམངས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་ནས་བསྐྲུན་པའི་དེབ་གཟུགས། ཤོག་ངོས་[༥༦]ལས། “དར་ཡ་ཀན་ཞང་ཞུང་གི་སྐད་དེ་བདུད་རྩིའམ་སྨན་ཡིན། སོ་སོའི་གསང་སྨན་དང་གྲངས་བརྩི་རྒྱུའང་ཡོད།” ཅེས་དང༌། ཡང་[༡༠༡]ལས། “ཏྲེས་སམ་ཕྱེ་མའི་མིང་ཞང་ཞུང་གི་སྐད།” ཅེས་དང༌། ཡང་[༡༧༣]ལས། “སླེ་ཏྲེས་སྨན་ཞིག་སྟེ་ཞང་ཞུང་གི་སྐད།” ཅེས་གསུངས་པ་ལྟ་རོ། །
༢༢ མཉམ་མེད་ཤེས་རབ་རྒྱལ་མཚན་གྱིས་མཛད་པའི་༼ས་ལམ་འཕྲུལ་གྱི་སྒྲོན་མེ།༽ སྤུ་རྒྱལ་བ་ཉི་མ་རྒྱལ་མཚན་གྱིས་དཔར་དུ་བསྐྲུན་པའི་དེབ་གཟུགས། ཤོག་ངོས་[༡༡༨]ལས། “བཞི་པར་ཕྱོགས་བཞི་ན་རླུང་གི་དཀྱིལ་འཁོར་ཆེན་པོ་ལ་མེ་ཏོག་སྣ་ཚོགས་རྒྱན་དང་ལྡན་པའི་བཙུན་མོས་བདག་གི་མགོ་ལ་མེ་ཏོག་ཙམ་པ་ཀའི་འཕྲེང་བའི་རྒྱན་འདོགས་པར་མཐོང་བ།” ཞེས་བོན་གཞུང་རྣམས་སུ་འདི་དག་རྟེན་འབྲེལ་ཆེན་པོར་བརྩི་བཞིན་ཡོད།

དཔྱད་མཆན་སྤེལ།

ཁྱེད་ཀྱི་གློག་ཡིག་གི་ས་གནས་དེ་ཁྱབ་སྤེལ་བྱེད་ཀི་མིན། རྟགས * ཅན་ངེས་པར་དུ་བླུགས་དགོས།